serwis inżynierii i ochrony środowiska
GreenWorld

Klimat

Od kilkudziesięciu lat obserwujemy, jak klimat planety zmienia się. Szereg wyników badań i publikacji naukowych z roku na rok udowadniają nam swoje racje i wskazują odpowiedzialnych za ten stan rzeczy. Wspólnym mianownikiem, już od dekad stał się człowiek i jego nieodpowiedzialne gospodarowanie zasobami naturalnymi planety. Jednak musimy również przyjąć mniej popularną tezę jaką jest ewolucja, która trwa nieprzerwanie od zarania istnienia Ziemi jako planety.
 

Zmiany klimatyczne, których jesteśmy świadkami dają się coraz bardziej odczuć. Ekstremalne, wręcz niszczycielskie zjawiska klimatyczne mają ogromny wpływ na środowisko. Wiele gatunków próbuje zareagować na tę zmianę: niektóre ptaki wędrowne z roku na rok zmieniają okres przylotu i odlotu, kwitnienie roślin jest coraz wcześniejsze. Zmiany klimatyczne wpływają na wszystkie regiony świata. Polarne czapy lodowe topnieją, a poziom mórz podnosi się. W niektórych regionach opady atmosferyczne i ekstremalne zjawiska pogodowe są coraz powszechniejsze, inne zaś dotknięte są niespotykanymi dotąd suszami i falami upałów. Obecnie zmiany klimatyczne stanowią bardzo poważne zagrożenie, a ich konsekwencje wpływają na wiele różnych aspektów naszego życia. Dziś już nikt nie ma wątpliwości co do tego, że w klimacie planety zachodzą nieodwracalne zmiany.

Kryzys klimatyczny spowodował wzrost średniej temperatury na świecie. Skutkuje to występowaniem ekstremalnych temperatur w różnych obszarach świata długotrwałe fale upałów. Sytuacja ta ma wpływ na występowanie zwiększonej śmiertelności - osoby starsze i noworodki, niższej produktywności i występowania szkód w infrastrukturze. Wyższe temperatury mogą spowodować odmienne rozmieszczenie geograficzne stref klimatycznych a co za tym idzie doprowadzą do relokacji wielu gatunków roślin i zwierząt, które już są zagrożone utratą siedlisk na skutek zarówno zanieczyszczenia środowiska jak i ogromną presją zmian klimatycznych. Rosnące temperatury prawdopodobnie będą miały również wpływ na fenologię, zachowanie i cykl życiowy gatunków roślin i zwierząt. To z kolei może prowadzić do wzrostu liczby organizmów szkodliwych i gatunków inwazyjnych oraz zwiększonej częstości występowania niektórych chorób u ludzi. Tymczasem plony i rentowność rolnictwa i zwierząt gospodarskich lub zdolność ekosystemów do zapewniania ważnych usług i towarów (takich jak czysta woda lub świeże, czyste powietrze) mogą zostać zmniejszone. Wyższe temperatury zwiększają parowanie wody, co w połączeniu z brakiem opadów zwiększa ryzyko wystąpienia dotkliwych susz. Z powodu postępującego procesu ewolucji zmian klimatu wiele regionów Europy boryka się już z częstszymi, dotkliwszymi i długotrwałymi suszami. Z definicji - susza to nietypowy i przejściowy niedobór wody, spowodowany brakiem opadów i wzmożonym parowaniem (w wyniku wysokich temperatur). Różni się od niedoboru wody, czyli całorocznego strukturalnego braku świeżej wody na skutek nadmiernego zużycia wody. Susza często wywołuje skutki domina, na przykład dla infrastruktury transportowej, rolnictwa, leśnictwa, wody i różnorodności biologicznej. Obniża poziom wody w rzekach i wodach gruntowych, prowadzi do zahamowania wzrostu drzew i upraw, zwiększa ataki szkodników i podsyca pożary lasów. W Europie znaczna część z prawie 9 miliardów euro strat powodowanych każdego roku przez suszę dotyka rolnictwa, sektora energetycznego i publicznych zasobów wody. Ekstremalne susze zdarzają się w Europie coraz częściej, a powodowane przez nie szkody również rosną. Wraz ze wzrostem średniej temperatury na świecie o 3°C epizody suszy mogą stać się dwukrotnie częstsze, a bezwzględne roczne straty spowodowane suszą w Europie wzrosną do 40 miliardów euro rocznie. Zmiana klimatu powoduje również rozszerzenie obszaru zagrożonego pożarami lasów. Regiony, które obecnie nie są podatne na pożary, mogą stać się strefami ryzyka. W miarę ocieplania się klimatu a w konsekwencji zmian częstotliwości opadów, wzrasta parowanie, topnieją lodowce i podnosi się poziom mórz. Wszystkie te czynniki wpływają na dostępność świeżej wody. Oczekuje się, że częstsze i poważniejsze susze oraz rosnące temperatury wody spowodują pogorszenie jakości depozytu wody pitnej. Takie warunki sprzyjają rozwojowi toksycznych glonów i bakterii, co pogłębi problem niedoboru wody. Nagłe, ekstremalne opady deszczu, burze również prawdopodobnie będą miały wpływ na jakość i ilość dostępnej słodkiej wody, ponieważ woda deszczowa może powodować przedostawanie się surowych ścieków do wód powierzchniowych. Rzeki Europy pochodzą zazwyczaj z obszarów górskich, a 40% słodkiej wody w Europie pochodzi z Alp. Jednakże zmiany w dynamice opadów śniegu i lodowców oraz w rozkładzie opadów mogą powodować tymczasowe niedobory wody w całej Europie. Zmiany w przepływach rzek spowodowane suszą mogą również mieć wpływ na żeglugę śródlądową i produkcję energii wodnej. Zwiększone opady deszczu w długich okresach będą prowadzić głównie do wylewów rzek, natomiast krótkie, intensywne burze chmur mogą powodować powodzie. Powodzie rzeczne są powszechną klęską żywiołową w Europie, która wraz z burzami, dotknęła miliony ludzi i spowodowała ogromne straty gospodarcze w ciągu ostatnich trzydziestu lat. Zmiana klimatu prawdopodobnie zwiększy w nadchodzących latach częstotliwość powodzi w całej Europie. Przewiduje się, że gwałtowne burze będą coraz częstsze i intensywniejsze ze względu na wyższe temperatury, a gwałtowne powodzie będą coraz częstsze w całej Europie. W niektórych regionach pewne zagrożenia, takie jak powodzie wczesną wiosną, mogą zmniejszyć się w krótkim okresie wraz z mniejszą liczbą opadów śniegu w zimie.

Poziom mórz podnosił się przez cały XX wiek, a w ostatnich dziesięcioleciach tendencja ta uległa przyspieszeniu. Wzrost ten wynika głównie z rozszerzalności cieplnej oceanów w wyniku ocieplenia. Ale topnienie lodowców i pokrywy lodowej Antarktyki również przyczynia się do tego zjawiska. Oczekuje się, że do końca stulecia w Europie średni poziom morza podniesie się o 60–80 cm, w zależności od tempa topnienia pokrywy lodowej Antarktyki. Oprócz innych skutków zmiany klimatu podnoszący się poziom mórz zwiększy ryzyko powodzi i erozji wokół wybrzeży, co będzie miało poważne konsekwencje dla ludzi, infrastruktury, przedsiębiorstw i przyrody na tych obszarach. Ponadto przewiduje się się, że podnoszący się poziom mórz zmniejszy ilość dostępnej słodkiej wody, ponieważ woda morska będzie w dalszym ciągu przedostawać się do warstw wodonośnych. Prawdopodobnie doprowadzi to również do zwiększonego przedostawania się słonej wody do zbiorników słodkowodnych, co będzie miało wpływ na rolnictwo i zaopatrzenie w wodę pitną. Będzie to miało również wpływ na różnorodność biologiczną siedlisk przybrzeżnych oraz na usługi i towary naturalne, które one zapewniają. Wiele terenów podmokłych zostanie utraconych, zagrażając unikalnym gatunkom ptaków i roślin oraz eliminując naturalną ochronę, jaką takie obszary zapewniają przed burzami. Zmiany klimatyczne zachodzą w tak szybkim tempie, że wiele gatunków zwierząt i roślin ma trudności z przystosowaniem się. Istnieją wyraźne dowody na to, że różnorodność biologiczna już reaguje na zmianę klimatu i będzie to robić nadal. Bezpośrednie skutki obejmują zmiany w fenologii (zachowaniu i cyklu życiowym gatunków roślin i zwierząt), liczebności i rozmieszczeniu gatunków, składzie zbiorowisk, strukturze siedlisk i procesach ekosystemowych. Zmiana klimatu powoduje również pośredni wpływ na różnorodność biologiczną poprzez zmiany w użytkowaniu gruntów i innych zasobów. Mogą one być bardziej szkodliwe niż bezpośrednie skutki ze względu na ich rozmiar, zakres i prędkość. Skutki pośrednie obejmują: utratę i fragmentację siedlisk; nadmierna eksploatacja; zanieczyszczenie powietrza, wody i gleby oraz rozprzestrzenianie się gatunków inwazyjnych. Jeszcze bardziej zmniejszy się odporność ekosystemów na zmiany klimatu i ich zdolność do podstawowych funkcji, takich jak regulacja klimatu, żywność, czyste powietrze i woda oraz kontrola powodzi i erozji.

Zmiana klimatu może nasilić erozję, spadek zawartości materii organicznej, zasolenie, utratę różnorodności biologicznej gleby, osunięcia ziemi, pustynnienie i powodzie. Wpływ zmian klimatycznych na magazynowanie dwutlenku węgla w glebie może być powiązany ze zmianami stężeń CO2 w atmosferze, rosnącymi temperaturami i zmieniającymi się rozkładami opadów. Ekstremalne opady, szybkie topnienie śniegu lub lodu, wysokie przepływy rzeczne i zwiększona susza to zdarzenia związane z klimatem, które wpływają na degradację gleby. Ważną rolę odgrywa także wylesianie i inna działalność człowieka (rolnictwo, narciarstwo). Oczekuje się, że na obszarach przybrzeżnych zwiększy się zasolenie gleb w wyniku infiltracji słonej wody z wybrzeży w wyniku podnoszenia się poziomu morza i (okresowo) niskiego dopływu rzek. Szacuje się, że zmiana klimatu znacząco zmieni dostępność wody w Europie ze względu na mniej przewidywalne rozkłady opadów i bardziej intensywne burze. Doprowadzi to do zwiększonych niedoborów wody, szczególnie w Europie południowej i południowo-wschodniej, oraz zwiększonego ryzyka powodzi na dużej części kontynentu. Wynikające z tego zmiany będą dotyczyć wielu regionów morskich i śródlądowych oraz różnych środowisk przyrodniczych i gatunków. Temperatura wody jest jednym z głównych parametrów określających ogólny stan ekosystemów wodnych, ponieważ organizmy wodne mają określony zakres temperatur, które mogą tolerować. Zmiana klimatu doprowadziła do wzrostu temperatury wody w rzekach i jeziorach oraz zmniejszenia pokrywy lodowej, co wpływa na jakość wody i ekosystemy słodkowodne. Skutki zmiany klimatu, takie jak rosnąca temperatura powierzchni mórz, zakwaszenie oceanów oraz zmiany w prądach i wzorcach wiatrów, znacząco zmienią skład fizyczny i biologiczny oceanów. Zmiany temperatur i cyrkulacji oceanicznej mogą zmienić rozmieszczenie geograficzne ryb. Wzrost temperatury morza może również umożliwić gatunkom egzotycznym ekspansję do regionów, w których wcześniej nie mogły przetrwać. Na przykład zakwaszenie oceanów będzie miało wpływ na różne organizmy wydzielające węglan wapnia. Zmiany takie będą miały nieunikniony wpływ na ekosystemy przybrzeżne i morskie, co będzie miało poważne konsekwencje społeczno-gospodarcze dla wielu regionów świata □ □ □