Światowy Dzień Mokradeł 2026 – mokradła jako fundament przyrody, klimatu i kultury

Wprowadzenie

Tereny podmokłe to ekosystemy, w których woda jest głównym czynnikiem kontrolującym środowisko oraz związane z nim życie roślin i zwierząt. Szeroka definicja terenów podmokłych obejmuje zarówno ekosystemy słodkowodne, jak i morskie oraz przybrzeżne, takie jak wszystkie jeziora i rzeki, podziemne warstwy wodonośne, bagna i mokradła, wilgotne łąki, torfowiska, oazy, estuaria, delty i równiny pływowe, namorzyny i inne obszary przybrzeżne, rafy koralowe oraz wszystkie obszary stworzone przez człowieka, takie jak stawy rybne, pola ryżowe, zbiorniki wodne i saliny.

Tereny te mają kluczowe znaczenie dla ludzi i przyrody, biorąc pod uwagę ich wewnętrzną wartość oraz korzyści i usługi, w tym ich wkład środowiskowy, klimatyczny, ekologiczny, społeczny, gospodarczy, naukowy, edukacyjny, kulturowy, rekreacyjny i estetyczny w zrównoważony rozwój i dobrostan człowieka. Chociaż zajmują one zaledwie około 6% powierzchni lądów Ziemi, 40% wszystkich gatunków roślin i zwierząt żyje lub rozmnaża się na terenach podmokłych.

Różnorodność biologiczna terenów podmokłych ma znaczenie dla naszego zdrowia, zaopatrzenia w żywność, turystyki i zatrudnienia. Tereny podmokłe są niezbędne dla ludzi, innych ekosystemów i klimatu, zapewniając niezbędne usługi ekosystemowe, takie jak regulacja zasobów wodnych, w tym kontrola powodzi i oczyszczanie wody. Ponad miliard ludzi na całym świecie utrzymuje się z terenów podmokłych – to około jedna ósma osób na Ziemi.

Światowy Dzień Mokradeł (World Wetlands Day), obchodzony corocznie 2 lutego, jest jednym z najważniejszych międzynarodowych wydarzeń poświęconych ochronie środowiska. Upamiętnia on podpisanie Konwencji Ramsarskiej o obszarach wodno-błotnych o znaczeniu międzynarodowym, która została przyjęta w 1971 roku w irańskim mieście Ramsar. Konwencja ta do dziś stanowi podstawę globalnych działań na rzecz ochrony i zrównoważonego użytkowania mokradeł.

W 2026 roku Światowy Dzień Mokradeł ponownie zwraca uwagę opinii publicznej na fakt, że mokradła są jednymi z najbardziej wartościowych, a jednocześnie najbardziej zagrożonych ekosystemów na Ziemi. Choć przez dekady były postrzegane jako nieużytki, dziś wiadomo, że ich rola w przeciwdziałaniu zmianom klimatu, ochronie zasobów wodnych oraz zachowaniu bioróżnorodności jest nie do przecenienia.

Światowy Dzień Mokradeł 2026, pod hasłem „Mokradła i wiedza tradycyjna: Świętując dziedzictwo kulturowe”, zgłębia głęboko zakorzenione powiązania między mokradłami a praktykami kulturowymi, tradycjami i systemami wiedzy społeczności na całym świecie.

Oficjalnym centrum informacji i działań związanych z obchodami jest strona www.worldwetlandsday.org, prowadzona przez Sekretariat Konwencji Ramsarskiej. Publikowane są tam materiały edukacyjne, raporty, teksty eksperckie oraz przykłady dobrych praktyk z całego świata.

Dlaczego tereny podmokłe są zagrożone?

Tereny podmokłe należą do ekosystemów o najwyższym wskaźniku zaniku, utraty i degradacji. Przewiduje się, że wskaźniki obecnych negatywnych trendów w globalnej bioróżnorodności i funkcjach ekosystemów będą się utrzymywać w odpowiedzi na czynniki bezpośrednie i pośrednie, takie jak szybki wzrost populacji ludzkiej, niezrównoważona produkcja i konsumpcja oraz związany z nimi rozwój technologiczny, a także negatywny wpływ zmian klimatu.

Tereny podmokłe znikają trzy razy szybciej niż lasy i stanowią najbardziej zagrożony ekosystem Ziemi. W ciągu zaledwie 50 lat – od 1970 roku – utracono 35% światowych terenów podmokłych. Działalność człowieka prowadząca do utraty terenów podmokłych obejmuje osuszanie i zasypywanie terenów pod uprawę rolną i budowlaną, zanieczyszczenie środowiska, przełowienie i nadmierną eksploatację zasobów, gatunki inwazyjne oraz zmiany klimatu. To błędne koło utraty terenów podmokłych, zagrożenia dla źródeł utrzymania i pogłębiającego się ubóstwa jest wynikiem błędnego postrzegania terenów podmokłych jako nieużytków, a nie jako życiodajnych źródeł miejsc pracy, dochodów i niezbędnych usług ekosystemowych. Kluczowym wyzwaniem jest zmiana sposobu myślenia, która zachęci rządy i społeczności do docenienia i priorytetowego traktowania terenów podmokłych.

Znaczenie mokradeł w skali globalnej

Mokradła obejmują szeroką grupę ekosystemów: bagna, torfowiska, rozlewiska rzek, delty, laguny, mokre łąki, estuaria oraz namorzyny. Według danych przytaczanych w zagranicznych publikacjach Konwencji Ramsarskiej i Organizacji Narodów Zjednoczonych:

Organizacje międzynarodowe, takie jak Wetlands International, określają mokradła mianem „naturalnej infrastruktury”, która działa skuteczniej i taniej niż wiele rozwiązań technicznych. Naturalne rozlewiska rzek mogą przejmować nadmiar wody podczas intensywnych opadów, a w okresach suszy stopniowo ją uwalniać, stabilizując lokalny klimat i gospodarkę wodną.

Mokradła a zmiany klimatu

Jednym z najczęściej podnoszonych tematów w zagranicznych tekstach eksperckich jest rola mokradeł w kontekście kryzysu klimatycznego. Torfowiska, które zajmują zaledwie kilka procent powierzchni lądowej planety, przechowują więcej węgla niż wszystkie lasy świata łącznie. Ich osuszanie powoduje uwalnianie ogromnych ilości dwutlenku węgla do atmosfery.

Dlatego Światowy Dzień Mokradeł coraz częściej pojawia się w oficjalnych komunikatach ONZ jako element szerszej strategii przeciwdziałania skutkom zmian klimatu.

Wiedza tradycyjna i dziedzictwo kulturowe

W międzynarodowych publikacjach mocno akcentowany jest związek mokradeł z dziedzictwem kulturowym i wiedzą tradycyjną. Wiele społeczności na świecie przez setki, a nawet tysiące lat rozwijało sposoby życia dostosowane do warunków obszarów podmokłych.

UNESCO podkreśla, że wiele obiektów światowego dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego jest bezpośrednio związanych z obszarami wodno-błotnymi, co pokazuje, że ochrona mokradeł to nie tylko kwestia ekologii, ale również ochrona tożsamości kulturowej.

Stan mokradeł na świecie – wyzwania i zagrożenia

W wielu krajach skutki tych działań są już odczuwalne: nasilające się susze, gwałtowne powodzie, spadek jakości wody oraz utrata lokalnych źródeł utrzymania.

Polska na tle międzynarodowym

Światowy Dzień Mokradeł jako impuls do działania

Podsumowanie

Światowy Dzień Mokradeł 2026 to ważny moment refleksji nad relacją człowieka z przyrodą. Międzynarodowe teksty, raporty i oficjalne materiały jednoznacznie pokazują, że:

Chroniąc mokradła, chronimy nie tylko przyrodę, ale także bezpieczeństwo, zdrowie i jakość życia przyszłych pokoleń.